12 Trực trong lịch vạn niên Việt Nam

Trong lịch vạn niên cổ truyền Việt Nam, mỗi ngày được gắn một trong 12 Trực luân phiên: Kiến - Trừ - Mãn - Bình - Định - Chấp - Phá - Nguy - Thành - Thâu - Khai - Bế (建除滿平定執破危成收開閉). Đây là một trong những lớp thông tin quan trọng nhất khi xem ngày tốt - ngày xấu, được dùng song song với Nhị Thập Bát Tú, Bành Tổ Bách Kỵ, và các sao Cát - Hung. Hệ thống 12 Trực có nguồn gốc rất cổ - xuất hiện từ thời Hán, được hệ thống hoá đầy đủ trong Hiệp Kỷ Biện Phương Thư đời Càn Long.

Trực Kiến (建) ở tâm - gốc của hệ thống. 12 Trực luân phiên theo địa chi của ngày, mỗi trực có ý nghĩa và phạm vi áp dụng riêng.

Nguồn gốc - Hiệp Kỷ Biện Phương Thư

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (協紀辨方書) là bộ sách lịch học chính thức do Càn Long Hoàng Đế ban hành năm 1742, do Doãn Lộc và Hà Quốc Tông chủ biên. Đây là bộ điển chế lịch pháp đầy đủ và chuẩn mực nhất trong lịch sử Trung Hoa, được dùng làm chuẩn cho lịch âm Đông Á - bao gồm Việt Nam, Triều Tiên, Nhật Bản - cho đến tận ngày nay.

Sách Hiệp Kỷ thu thập, hệ thống hoá toàn bộ phương pháp chọn ngày, chọn hướng từ thượng cổ đến đời Thanh: 28 sao chiếu (Nhị Thập Bát Tú), 12 trực, 60 hoa giáp, 9 cung phi tinh, 24 tiết khí, các sao cát hung tinh, và Bành Tổ Bách Kỵ. Mỗi mục đều ghi rõ nguồn gốc, công thức tính, và phép luận. Bộ sách đến nay vẫn là tham chiếu hàng đầu của các thầy lịch và phong thuỷ Á Đông.

12 Trực được ghi trong Hiệp Kỷ với câu mở đầu: "Kiến trừ thập nhị thần - quân chi nhật thời chi cát hung dã" (Mười hai thần Kiến Trừ - chủ về cát hung của ngày giờ).

Công thức xác định Trực

Quy tắc rất chặt chẽ: lấy địa chi của tháng âm lịch làm gốc "Kiến", sau đó các Trực tiếp theo gán cho 12 chi đi sau theo thứ tự cố định.

Sau khi đã có ngày Kiến, các Trực tiếp theo gán cho 12 chi kế tiếp theo thứ tự: Trừ - Mãn - Bình - Định - Chấp - Phá - Nguy - Thành - Thâu - Khai - Bế, rồi quay lại Kiến. Nghĩa là cứ 12 ngày một chu kỳ trọn vẹn.

Ví dụ: tháng Giêng âm lịch (chi Dần) - ngày Dần là Trực Kiến, ngày Mão là Trực Trừ, ngày Thìn là Mãn, ngày Tỵ là Bình, ... cứ thế xoay vòng. Khi gặp tiết khí mới (sang tháng âm tiếp theo), trục bị "reset" - có ngày sẽ trùng Trực với ngày trước đó để giữ Kiến rơi đúng vào chi tháng mới.

Ý nghĩa từng Trực

Mỗi trong 12 Trực có một ý nghĩa, một phạm vi việc nên làm và việc nên kiêng. Phép gán đại cương được đời sau xếp vào 3 nhóm: Cát (thuận lợi), Trung (tuỳ việc), Hung (nên tránh).

Nhóm Cát - Kiến, Trừ, Mãn, Định, Thành, Khai

• Kiến (建) - khởi đầu, dựng lập. Tốt cho khởi sự việc lớn: khai trương, động thổ, xuất hành. Kỵ: ra biển, đi xa, cưới hỏi (vì ngày Kiến thiên về dương cương, không hợp giao kết âm dương).
• Trừ (除) - gột bỏ, trừ tà. Hợp tế lễ, tẩy trần, làm sạch nhà cửa, chữa bệnh, bố thí. Trực Trừ mang nghĩa "loại bỏ điều xấu" nên rất tốt cho việc tâm linh, phong thuỷ.
• Mãn (滿) - đầy đủ, viên mãn. Hợp khai trương cửa hàng, mở quán, kết hôn, nhậm chức. Kỵ: uống thuốc, chữa bệnh, vay mượn (đầy rồi thì khó nhận thêm).
• Định (定) - an định, ổn cố. Hợp ký kết hợp đồng, định việc gia trạch, đặt nền móng, an táng. Đây là một trong những trực bình ổn nhất - gần như mọi việc cần "cố định" đều dùng được.
• Thành (成) - thành công, hoàn thành. Gần như "vạn sự đại cát" - cưới hỏi, khai trương, nhập trạch, đăng khoa, ký kết... đều tốt. Nếu không chọn được ngày khác, ngày Thành là lựa chọn an toàn.
• Khai (開) - khai mở, mở đầu. Hợp khai trương, khai bút, khai trí, mở mang sự nghiệp, du học, lập nghiệp. Kỵ: an táng, đào giếng (vì Khai trái nghĩa với chôn cất, đóng kín).

Nhóm Trung - Bình, Chấp, Thâu

• Bình (平) - bình ổn, cân bằng. Trực trung tính, không tốt rõ rệt nhưng cũng không xấu. Hợp các việc thường ngày, đường giao thông, làm phẳng đất.
• Chấp (執) - giữ chặt, nắm. Hợp những việc cần "cầm giữ": bắt giữ, săn bắn, thu nợ. Cũng tốt cho việc cần kiên định - ký hợp đồng dài hạn, lập di chúc.
• Thâu (收) - thu nạp, thu hoạch. Hợp thu hoạch mùa, đòi nợ, mua sắm, nhận tiền. Kỵ: xuất hành, mở việc lớn (vì Thâu thiên về thu vào, không thiên về phát ra).

Nhóm Hung - Phá, Nguy, Bế

• Phá (破) - phá hoại, đổ vỡ. Trực xấu nhất trong 12 trực. Kỵ mọi việc khởi sự - cưới hỏi, khai trương, ký kết, xuất hành đều nên tránh. Chỉ hợp việc cần "phá" thật sự: phá nhà cũ để xây mới, dọn phế thải, kết thúc hợp đồng cũ.
• Nguy (危) - nguy hiểm, bất an. Kỵ leo cao, đi thuyền, du lịch xa, làm việc nguy hiểm. Có thể dùng cho việc tế lễ cầu an. Nhìn chung tránh việc lớn trong ngày Nguy.
• Bế (閉) - đóng kín, bế quan. Hợp việc kết thúc, đóng cửa, bế quan toạ thiền, an táng, đắp mộ. Kỵ: khai mở việc mới - ngược nghĩa hoàn toàn với Trực Khai.

Một ngày có Trực tốt nhưng sao xấu chiếu thì vẫn nên cân nhắc. Một ngày có Trực xấu nhưng nhiều cát tinh hội thì có thể hoá giải. Không xem Trực một mình.

• Trích Hiệp Kỷ Biện Phương Thư - Quyển 12

Trực phối với 28 sao và Bành Tổ Bách Kỵ

Các thầy lịch xưa không bao giờ chỉ dùng riêng Trực để phán ngày tốt - xấu. Một đánh giá đầy đủ thường kết hợp bốn lớp thông tin:

1. Trực - như đã trình bày ở trên, cho khung cát hung gốc.
2. Nhị Thập Bát Tú - 28 sao chiếu mỗi ngày, mỗi sao có cát hung và phạm vi áp dụng riêng (Giác, Cang, Đê, Phòng... Vĩ, Cơ).
3. Cát hung tinh - các sao như Thiên Đức, Nguyệt Đức (cát đại), Kiếp Sát, Tai Sát, Tam Sát (hung lớn).
4. Bành Tổ Bách Kỵ - bảng kiêng kỵ chi tiết theo can chi ngày, ví dụ "Giáp bất khai thương - Tý bất bốc thuỷ" (ngày Giáp không nên khai trương, ngày Tý không nên đi thuyền).

Phối đầy đủ bốn lớp lại sẽ cho một bức tranh đa chiều. Ngày có Trực Thành (cát) + sao Phòng (cát) + Thiên Đức tinh chiếu = ngày đại cát, hợp việc lớn. Ngược lại, ngày có Trực Phá (hung) + sao Mão (hung) + Tam Sát chiếu = ngày đại hung, tránh mọi việc.

Cẩn trọng - Trực không phải tất cả

Đừng chọn ngày chỉ dựa vào Trực. Trực là khung gốc, nhưng còn nhiều yếu tố cá nhân hoá phải xét: tuổi của người chủ sự, mệnh ngũ hành, xung khắc với năm - tháng - ngày - giờ riêng. Một ngày có Trực Thành rất tốt với người này nhưng có thể xung tuổi với người khác - và xung tuổi thì không nên dùng dù trực có tốt mấy.

Vì lý do này, công cụ Xem ngày tốt xấu trên NGUHANH luôn yêu cầu thông tin cá nhân (năm sinh hoặc tứ trụ) trước khi phán ngày - để loại trừ các ngày xung khắc với chính người dùng. Một ngày "đẹp toàn dân" chưa chắc đẹp với riêng anh.

Tóm lại

12 Trực là một trong những lớp dữ liệu quan trọng nhất của lịch vạn niên cổ truyền - có nguồn gốc từ Hán, hệ thống hoá trong Hiệp Kỷ Biện Phương Thư đời Càn Long, và vẫn được dùng đến ngày nay. Học thuộc 12 Trực và phối với Nhị Thập Bát Tú là bước đầu để tự đọc được lịch âm cổ truyền. Nhưng để chọn ngày thật sự đúng cho việc lớn, vẫn cần xét đầy đủ tuổi mệnh cá nhân - không chỉ dừng ở Trực.

Đọc tiếp: Tứ trụ Bát tự - bốn cột định mệnh - nền tảng để hiểu cách xét xung khắc cá nhân khi chọn ngày.